‘Meer rimpels aan de buitenkant, minder rimpels aan de binnenkant’
1 oktober 2026
1 oktober 2026 – Joke van Leeuwen (74) schreef het verhaal voor de Nationale Voorleeslunch 2026, die dit jaar samenvalt met Nationale Ouderendag op 2 oktober. Op meer dan honderdvijftig locaties in Nederland wordt dan haar verhaal ‘Toen Rosa een brood ging kopen’ voorgelezen. Ze is auteur, dichter, illustrator en theatermaker, bekend van boeken als ‘Iep!’ en ‘Feest van het begin’. Wij spraken haar over voorlezen, over haar verhaal en over ouder worden. Dat laatste doet ze met opvallend veel energie: “Ik gedraag me absoluut niet gepensioneerd.”
Een moment dat je je hele leven kunt delen
Joke woont in het centrum van Antwerpen, op de zevende verdieping, met vanuit haar werkkamer uitzicht op de toren van de kathedraal. Toen ze werd gevraagd om het verhaal voor de Voorleeslunch te schrijven, hoefde ze niet lang na te denken. “Ik vind voorlezen voor alle leeftijden heel leuk. Mijn zoon heb ik tot en met zijn tiende voorgelezen voor het slapen gaan. Niet omdat hij niet zelf kon lezen, maar omdat het zo’n mooi moment is.”
Dat voorlezen alleen iets voor kinderen zou zijn, gelooft ze dan ook niet. “Ik lees ook wel eens iets voor aan een vriendin, en dat blijft gewoon mooi. Ik weet van volwassenen die mijn boeken aan elkaar voorlezen. Het is iets wat je je hele leven kunt doen. Het geeft een soort band tussen wie voorleest en wie luistert.”
Over het verhaal zelf wil Joke nog niet te veel verklappen. Dat is voor 2 oktober. “Er gebeurt in elk geval iets wat denk ik niemand verwacht, omdat ik het zo bedacht heb,” zegt ze lachend. Het brood is aan het eind van het verhaal dus nog steeds niet gekocht.”
Het verhaal is geschreven voor volwassenen, niet alleen voor ouderen, maar Joke denkt dat ouderen er veel in zullen herkennen. “Als het gaat om een bepaald gemis. Of dat ze soms te veel betutteld worden, dat zit er ook in. Maar tegelijkertijd is het leeftijdloos. Ik wilde, zoals gebruikelijk bij mij, een verhaal schrijven met lichtheid en verbeelding. Je kunt meer maken dan alleen realistische verhalen.”
Een verhaal schrijven dat in een kwartier voorgelezen moet kunnen worden, was dat lastig? “Nee, ik moet zeggen: hoe ouder ik word, hoe minder moeilijk ik het allemaal vind. Als ik geconcentreerd ga zitten, komt er altijd van alles. Daarna moet ik natuurlijk streng zijn en kijken hoe ik het wil hebben, maar het stroomt behoorlijk in mijn hoofd.”
Ze heeft daar een eigen regel voor. “Als iemand mij iets vraagt, een opdracht, en ik merk niet op dezelfde dag al dat ik ideeën krijg, dan neem ik die opdracht niet aan. Dan brengt het blijkbaar niets in mijn hoofd teweeg. Maar als ik meteen denk: oh ja, dat zou ik kunnen doen, dan zeg ik volmondig ja. Er zijn ook negatieve dingen aan ouder worden, maar dit is wat mij betreft een positief ding: dat dingen minder moeizaam gaan dan toen ik begon met schrijven en tekenen.”
Joke schrijft, dicht, tekent en staat op het podium. Een favoriet heeft ze niet. “Ik vind het juist zo fijn dat ik het allemaal kan doen. Schrijven is in stilte in mijn werkkamer zitten. Dan is het een mooi tegenwicht als ik voor een zaal sta en die zaal kan laten lachen.” Op dit moment speelt ze een theaterprogramma met haar poëzie, samen met de jonge tromboniste Nabou Claerhout, en komt er een hernieuwde voorstelling voor heel jonge kinderen. “In Vlaanderen komen kinderen van drie, vier jaar al naar het theater voor een schoolvoorstelling. Dan sta je voor een zaal van tweehonderd van die ukkies. Dat soort tegenstellingen, kleine kinderen voor je zien of oude mensen, en alles ertussenin. Dat is een voorrecht.”
Terugkijkend op haar loopbaan is ze daar dankbaar voor. “Ik heb mijn hele werkzame leven kunnen doen wat ik leuk vind, en ik heb er ook nog van kunnen leven. Wat wil je nog meer?
Joke is 74. “Een jonkie onder de ouderen,” zegt ze zelf. Ze leeft anders dan veel leeftijdsgenoten. “Ik heb vrienden die gepensioneerd zijn en een ander leven zijn gaan leiden, die veel op reis gaan en die vrijheid hebben. Maar ik zie natuurlijk ook mensen wegvallen.” In haar huis hangt een magneetbord met de overlijdenskaarten die ze krijgt, als een soort monumentje. “Daar hangen inmiddels een stuk of 21 mensen op. Dus er is wel een besef van eindigheid.”
Toch weigert ze zich daardoor te laten leiden. “Het is afwachten, hè? Maar niet te veel bang zijn. Gewoon doorleven. Dat hoeft niet werkend, zoals bij mij, maar wel je hersenen blijven uitdagen en contacten blijven houden.” Dat contact mag wat haar betreft over de generaties heen gaan. “Dat je niet opgesloten zit in je eigen generatie. Dat je ook vrienden kunt hebben die één of twee generaties onder je zitten.” En boven je, voegen we toe. “Ja, boven je ook.”
Wat wordt er volgens Joke te weinig gezegd over ouder worden? “Er is vaak het idee: jong is het, en je moet er ook jong uitzien. Maar ik zeg wel eens, en niet voor het eerst: meer rimpels aan de buitenkant, minder rimpels aan de binnenkant. Je hebt misschien een minder glad huidje, maar allerlei dingen waar je mee worstelt als je jong bent, onzekerheden, daar heb je als het een beetje meezit helemaal geen last meer van. Je bent in zekere zin vrijer in je geest. Het kan natuurlijk ook misgaan, dat je rancuneus wordt. Maar als het een beetje meezit, niet.”
Het voorbeeld dat ze daarbij geeft is haar grootmoeder, die tot Jokes dertiende bij het gezin inwoonde. “Ze mocht in haar tijd niet doorleren, dat was niks voor meisjes. Ze moest op haar elfde van school en meteen in het huishouden bij een mevrouw. Ze had niet veel geleerd, maar ze was wijs. Een type wijze vrouw die met humor dingen kon relativeren, en zichzelf ook.” Toen een van Jokes zussen als jonge actrice een hoofdrol in een film kreeg waarin ze uit de kleren moest, maakte haar streng protestants opgevoede oma daar geen enkel probleem van. “Ze zei alleen tegen mijn zusje: meid, heb je het niet koud gehad? Dat is toch een heerlijk antwoord van een wijze oma. Geen diploma’s, maar wel wijsheid.”
Joke eenzaamheid onder ouderen serieus neemt, blijkt uit iets wat ze al jaren doet. In Antwerpen doet ze mee aan De Eenzame Uitvaart. “Als iemand overlijdt en er een maand lang niemand is komen opdagen, geen familie, geen vrienden, dan gaat er een dichter mee. Met een piepklein clubje, degene die het organiseert en de begrafenismensen, gaan we naar de begraafplaats. Er wordt een klein ritueel gedaan, ik lees een gedicht voor en er is een bloem.”
Eén uitvaart blijft haar bij. “Een poosje geleden was het een operazangeres. Toen dacht ik: zij moet toch voor volle zalen hebben gestaan. En die sterft dan zonder familie en zonder dat er nog mensen om haar heen zijn. Ik hoop voor iedereen die oud wordt dat er mensen om hen heen blijven. En de mensen die eenzaam sterven, krijgen door ons ritueeltje in elk geval nog een beetje waardig een laatste rustplaats.” Soms zijn er verrassingen. “Soms blijkt er toch een buurman op te dagen. En ik heb ook wel eens gehad dat er een vrouw van middelbare leeftijd de hele tijd op afstand rondliep. Misschien de dochter die niets meer met haar te maken wilde hebben, maar toch kwam. Want soms hebben mensen niemand meer, en soms zoeken kinderen geen contact meer. Dat gebeurt natuurlijk ook.”
Op Nationale Ouderendag maakt het Ouderenfonds veel geluid over eenzaamheid onder ouderen. Wat zou Joke rond deze dag willen meegeven aan ouderen, en aan hun kinderen en kleinkinderen? “Dat er soms geduld nodig is. Dat je moet snappen dat wie ouder wordt soms minder snel kan lopen, om maar iets te noemen, maar dat dat niet wil zeggen dat het in het hoofd ook minder snel loopt. En dat je iets doet met de levenservaring die veel ouderen hebben.”
Ze denkt aan haar oudste broer, die bijna 80 is. “Hij vertelt zijn kleinkinderen van negen, tien jaar over hoe de dingen vroeger waren, met foto’s erbij. En die kinderen vinden dat erg leuk.” Luisteren dus, en vooral niet betuttelen. Ook daar heeft ze een voorbeeld van haar grootmoeder bij. “Ze kon op professioneel niveau breien, kleren, alles. Toen ze oud werd en haar ogen minder werden, moest het teruggebracht worden tot recht en averecht. En dan zei zo’n jong meisje in het zorghuis waar ze uiteindelijk zat: U kunt het al goed! Zonder gevoel voor wat er in dat verleden allemaal is geweest. Dat is natuurlijk heel betuttelend en helemaal verkeerd.”
Tot slot: wat hoopt Joke dat mensen voelen als ze het verhaal hebben gehoord na de Voorleeslunch? “Ik hoop dat ze plezier hebben in het verhaal, dat ze de humor ervan zien en tegelijkertijd die herkenning: dat heb ik ook wel eens, of dat voel ik ook wel eens. En dat ze zich een beetje meegenomen voelen in dat kwartiertje.”
Met dank aan Joke van Leeuwen
