Joke bouwt een net: Hoe je iemand uit diepe eenzaamheid haalt

Videobellen  om vijf uur ’s middags, iedere dag, al acht jaar lang. Joke kon niet anders toen haar schoonzus Gees, na het overlijden van haar dochter, zei: Ik heb helemaal niemand meer. Wat volgde, is niet heroïsch. Het is liefde in daden.

Joke zit in haar woonkamer en ze praat zoals ze altijd spreekt: direct, vol energie, vol plannen. Ik ben een verbinder, zegt ze. “Ik kan bouwen, ik kan interveniëren, ik kan vernieuwen.” Dit is geen hoogmoed, het is een eerlijke beschrijving. En het is precies wat ze acht jaar geleden deed toen haar man Gerard en zij naast hun schoonzus Gees stonden, die in een half jaar tijd haar echtgenoot en haar dochter verloor.

Gees had hen beiden mantelzorg gegeven. Jarenlang. Dat betekent dat haar sociale leven op pauze was gezet. Vrienden waren inmiddels afgehaakt. De flat waar ze woonde voelde niet meer als thuis. Toen Joke en Gerard daar stonden, omringd door het verdriet en de stilte, zei Gees iets wat je niet vergeet: Hoe moet het nou verder? Ik heb helemaal niemand meer.

“Ik zei vanuit mijn onderbuik,” vertelt Joke, “ik ga je iedere dag bellen.”

Van beloften naar structuur

Het bleef geen belofte. Het werd een routine.

Eerst liet ze Gees een smartphone-cursus volgen. Niet om druk op haar uit te oefenen, maar om haar mogelijkheden te geven. Als je kunt videobellen, kun je verbonden blijven als je niet gemakkelijk kunt reizen. 

Toen begonnen de telefoontjes tussen Joke en Gees. Vijf uur ’s middags. Iedere dag. Het zit helemaal in mijn systeem gebakken, zegt Joke. “Net zo vanzelfsprekend als ontbijten.” Inmiddels al acht jaar lang. Iedere dag.

Maar ze deed meer. Ze luisterde naar Gees. “Welke contacten heb je?” Puur om haar te activeren. Gees is veertig jaar lang onderwijzeres geweest. Ze was sociaal. Die energie was er nog, alleen verborgen onder het verdriet.

Joke herontdekte het. Ik kon haar weer enthousiasmeren, zegt ze. “Met vrienden, met winkelen, met activiteiten in haar vertrouwde omgeving, met buurtcontacten.”

Dat klinkt simpel. Dat is het niet.

Het netwerk opbouwen

Het sleutelmoment, het moment waarmee Joke echt verschil maakte, was toen ze Gees koppelde aan organisaties en mensen. De Zonnebloem. Vrijwilligers. Een buurvrouw in de flat, verpleegkundige van beroep, die nu even helpt met wondjes en huishoudelijke dingen. En die buurvrouw bleek een handige man te hebben, die komt als er problemen zijn met de televisie.

Ik heb dat niet uitgevonden, zegt Joke. “Je ziet met dit voorbeeld hoe graag mensen elkaar willen helpen. Maar dat gebeurt niet vanzelf, je moet het faciliteren.”

Dit is wat professionals ook doen. Zij zien waar gaten zitten. Zij brengen mensen bij elkaar. Zij zorgen dat het niet wegzakt als iemand ziek wordt, of verhuist, of wegvalt.

Gees vertelt via een video verbinding: “Elke dag bel ik om vijf uur met Joke. En om half zeven met mijn broer Jan van 99 jaar oud. Ik kan er niet tegen om de hele dag alleen te zijn en nu heb ik elke dag iets om naar uit te kijken.”

De boodschap: Je moet het doen

Joke is niet bescheiden over haar rol. Zo zegt ze terecht: “Als ik er niet geweest was, had zij dat nooit gekund.” Ze bedoelt niet dat Gees zwak is. Ze bedoelt dat eenzaamheid niet vanzelf verdwijnt met goede bedoelingen.

Dit is waar Joke zich druk over maakt en ook tijdens haar voorzitterschap bij ouderenorganisatie OOBOZ tegenaan loopt. “Omdat gemeenten zeggen: vrijwilligers doen het zelf wel. Organisaties zeggen: mensen moeten zelf het initiatief nemen. En intussen zitten er eenzame mensen thuis, onzichtbaar te zijn. Zie het als een rijtuig waarvan niet alle wielen tegelijkertijd kunnen draaien.”

Je moet naar de mensen toe gaan, zegt Joke. “Niet wachten tot zij bellen. En je hebt iemand nodig die het in de gaten houdt, die intervenieert, die zorgt dat het niet in elkaar zakt, iemand die het overziet.”

“Een professional. Met geld. Met tijd. Met verstand van zaken.”

Kleine dingen, grote bouwwerk

Het grappige, en dit is Joke ten voeten uit, is dat niemand dit heldhaftig hoeft te vinden. Ze belde dagelijks met instanties. Ze organiseerde praktische dingen. Ze verbond Gees met haar gemeenschap.

Dat is geen klein ding. Dat is alles wat Gees nodig had.

Acht jaar telefoontjes, één smartphone-cursus, een paar telefoonnummers doorgegeven, dat was het grote bouwwerk waarop iemands leven werd teruggebracht.

Zoek het dichtbij, zegt Joke tot slot. En zorg dat er iemand is die het in de gaten houdt.

Eenzaamheid raakt meer mensen dan je denkt. Maar ook meer mensen kunnen helpen dan je denkt. Wat het vraagt is: zien, handelen en volhouden.